Gdy w rodzinie w Polsce ktoś umiera, a Ty mieszkasz w Hiszpanii, często pierwsza wiadomość, jaka do Ciebie dociera, to nie tylko informacja o śmierci, ale i pytanie: przyjąć spadek czy go odrzucić? Zanim prawnik odpowie, potrzebuje od Ciebie kilku konkretnych informacji. Im szybciej je zbierzesz, tym mniej czasu straci się na formalności, a przy odrzuceniu spadku czas ma znaczenie.
Kiedy w ogóle rozważyć odrzucenie spadku
Spadek to nie tylko majątek — to także długi zmarłego. Jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia w terminie, co do zasady przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiadasz za długi tylko do wartości tego, co dziedziczysz. To pewne zabezpieczenie, ale nadal oznacza udział w postępowaniu, ustalanie wykazu majątku i możliwe spory z wierzycielami. Dlatego, gdy z góry wiadomo, że długów jest więcej niż majątku albo gdy po prostu nie chcesz uczestniczyć w sprawie spadkowej, rozważa się prostsze rozwiązanie — odrzucenie spadku w całości.
Termin: 6 miesięcy i od czego liczony
Termin biegnie od dnia, w którym dowiadujesz się o tytule swojego powołania do spadku. W praktyce to zwykle dzień, w którym dowiadujesz się o śmierci bliskiej osoby — ale nie zawsze — jeśli dziedziczysz w dalszej kolejności, bo osoba bliżej spokrewniona odrzuciła spadek, termin liczy się od dnia, w którym dowiadujesz się o tym odrzuceniu. Mieszkanie za granicą nie wydłuża terminu — dlatego pierwsza rozmowa z prawnikiem powinna się odbyć jak najszybciej po tym, jak dowiesz się o sprawie.
Jakie informacje przekazać prawnikowi
- Pokrewieństwo ze zmarłym i podstawa dziedziczenia — czy dziedziczysz z ustawy, czy jest testament.
- Data śmierci i dzień, od którego wiesz o powołaniu do spadku — to od tego liczy się termin 6 miesięcy.
- Czy inni spadkobiercy już złożyli oświadczenia — i jakie. Odrzucenie spadku przez jedną osobę wpływa na to, kto dziedziczy w dalszej kolejności, np. dzieci osoby odrzucającej.
- Czy wśród spadkobierców są małoletnie dzieci — to zmienia formalności, o czym niżej.
- Co wiesz o majątku i długach zmarłego — pisma od komornika, banku, wierzycieli, informacje o nieruchomościach czy kredytach. Bez tego trudno ocenić, czy odrzucenie w ogóle ma sens.
- Ostatni adres zamieszkania zmarłego — ma znaczenie dla właściwości sądu.
- Twoje dane: numer PESEL (jeśli go masz), dokument tożsamości, adres w Hiszpanii — potrzebne do pełnomocnictwa i do samego oświadczenia.
Gdy w rodzinie są małoletnie dzieci
Po odrzuceniu spadku przez rodziców do dziedziczenia wchodzą zwykle ich dzieci, więc oświadczenie trzeba złożyć także w imieniu małoletnich. Do 2023 roku wymagało to w każdym przypadku osobnej sprawy przed sądem opiekuńczym. Od 15 listopada 2023 r. jest inaczej.
Zezwolenie sądu nie jest potrzebne, gdy spełnione są jednocześnie trzy warunki: dziecko dziedziczy dlatego, że spadek odrzucił wcześniej jego rodzic; oświadczenie w imieniu dziecka składa rodzic, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, za zgodą drugiego takiego rodzica albo oboje wspólnie; spadek odrzucają też pozostali zstępni tych rodziców. Tak stanowi art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W braku porozumienia rodziców wraca zasada ogólna, czyli zezwolenie sądu.
Gdy zezwolenie jest potrzebne, a toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, wydaje je sąd spadku — wniosek złożony do sądu opiekuńczego jest przekazywany do tego sądu (art. 640(1) Kodeksu postępowania cywilnego).
Rodzic, składając oświadczenie w imieniu dziecka, potwierdza przy tym — pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie — zakres swojej władzy rodzicielskiej, zgodę drugiego rodzica, wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica i odrzucenie przez pozostałych zstępnych.
Gdzie i jak złożyć oświadczenie
Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo notariuszem. Mieszkając w Hiszpanii, masz dwie praktyczne drogi:
- Z podpisem poświadczonym przez polskiego konsula — w Wydziale Konsularnym Ambasady RP w Madrycie albo w Konsulacie Generalnym RP w Barcelonie. Konsul poświadcza własnoręczność podpisu pod oświadczeniem, które podpisujesz w jego obecności; opłata wynosi 40 euro, a wizytę umawia się przez system e-Konsulat. Uwaga: poświadczenie podpisu nie kończy sprawy — tak podpisane oświadczenie trzeba jeszcze złożyć w polskim sądzie spadku, czyli sądzie ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego.
- Przez pełnomocnika w Polsce — wtedy Ty podpisujesz w Hiszpanii pełnomocnictwo z podpisem poświadczonym urzędowo, a oświadczenie w Twoim imieniu składa pełnomocnik przed polskim sądem lub notariuszem. O tym, jak przygotować taki dokument, piszemy w poradniku Pełnomocnictwo z Hiszpanii do sprawy w Polsce.
Który wariant będzie szybszy, zależy od terminu wizyty w konsulacie i od tego, ile osób w rodzinie musi złożyć oświadczenia. Zakres naszej pomocy opisuje strona spadki w Polsce.
Kiedy sprawa może dotyczyć prawa hiszpańskiego
Jeśli zmarły miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Hiszpanii, na podstawie unijnego rozporządzenia spadkowego prawem właściwym dla całego spadku — nie tylko dla majątku w Hiszpanii — może być prawo hiszpańskie, chyba że zmarły wybrał w testamencie prawo swojego obywatelstwa. To ustalenie warto zrobić na samym początku, bo od niego zależy, jakie terminy i zasady odrzucenia spadku w ogóle obowiązują. Gdy sprawa spadkowa jako całość podlega prawu hiszpańskiemu, formalności przed hiszpańskim notariuszem czy sądem pozostają poza tym, czym zajmuje się kancelaria — w tym zakresie potrzebny będzie pełnomocnik działający w Hiszpanii.
Co przygotować przed rozmową z prawnikiem
- dane zmarłego: imię, nazwisko, PESEL (jeśli znasz), data i miejsce zgonu, ostatni adres zamieszkania,
- Twoje pokrewieństwo ze zmarłym i podstawa dziedziczenia,
- dzień, od którego wiesz o powołaniu do spadku,
- dane pozostałych spadkobierców i informacja, czy już złożyli oświadczenia,
- pisma dotyczące długów zmarłego — od komornika, banku, wierzycieli,
- informacja, czy wśród spadkobierców są małoletnie dzieci,
- Twój dokument tożsamości i aktualny adres w Hiszpanii.
Od czego zacząć
Termin na odrzucenie spadku biegnie niezależnie od tego, gdzie mieszkasz, dlatego pierwszy kontakt z prawnikiem warto nawiązać, gdy tylko dowiesz się o sprawie — nawet zanim zbierzesz wszystkie dokumenty. Na podstawie wstępnych informacji prawnik oceni, czy termin jeszcze biegnie, które prawo ma zastosowanie i którą drogę złożenia oświadczenia wybrać. Więcej o dokumentach potrzebnych w sprawie spadkowej znajdziesz w poradniku Spadek w Polsce: jakie dokumenty przygotować z zagranicy?



