Odrzucenie spadku: jakie informacje przekazać prawnikowi?

Gdy w rodzinie w Polsce ktoś umiera, a Ty mieszkasz w Hiszpanii, często pierwsza wiadomość, jaka do Ciebie dociera, to nie tylko informacja o śmierci, ale i pytanie: przyjąć spadek czy go odrzucić? Zanim prawnik odpowie, potrzebuje od Ciebie kilku konkretnych informacji. Im szybciej je zbierzesz, tym mniej czasu straci się na formalności, a przy odrzuceniu spadku czas ma znaczenie.

Kiedy w ogóle rozważyć odrzucenie spadku

Spadek to nie tylko majątek — to także długi zmarłego. Jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia w terminie, co do zasady przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiadasz za długi tylko do wartości tego, co dziedziczysz. To pewne zabezpieczenie, ale nadal oznacza udział w postępowaniu, ustalanie wykazu majątku i możliwe spory z wierzycielami. Dlatego, gdy z góry wiadomo, że długów jest więcej niż majątku albo gdy po prostu nie chcesz uczestniczyć w sprawie spadkowej, rozważa się prostsze rozwiązanie — odrzucenie spadku w całości.

Termin: 6 miesięcy i od czego liczony

Termin biegnie od dnia, w którym dowiadujesz się o tytule swojego powołania do spadku. W praktyce to zwykle dzień, w którym dowiadujesz się o śmierci bliskiej osoby — ale nie zawsze — jeśli dziedziczysz w dalszej kolejności, bo osoba bliżej spokrewniona odrzuciła spadek, termin liczy się od dnia, w którym dowiadujesz się o tym odrzuceniu. Mieszkanie za granicą nie wydłuża terminu — dlatego pierwsza rozmowa z prawnikiem powinna się odbyć jak najszybciej po tym, jak dowiesz się o sprawie.

Jakie informacje przekazać prawnikowi

• Pokrewieństwo ze zmarłym i podstawa dziedziczenia — czy dziedziczysz z ustawy, czy jest testament.
• Data śmierci i dzień, od którego wiesz o powołaniu do spadku — to od tego liczy się termin 6 miesięcy.
• Czy inni spadkobiercy już złożyli oświadczenia — i jakie. Odrzucenie spadku przez jedną osobę wpływa na to, kto dziedziczy w dalszej kolejności, np. dzieci osoby odrzucającej.
• Czy wśród spadkobierców są małoletnie dzieci — to zmienia formalności, o czym niżej.
• Co wiesz o majątku i długach zmarłego — pisma od komornika, banku, wierzycieli, informacje o nieruchomościach czy kredytach. Bez tego trudno ocenić, czy odrzucenie w ogóle ma sens.
• Ostatni adres zamieszkania zmarłego — ma znaczenie dla właściwości sądu.
• Twoje dane: numer PESEL (jeśli go masz), dokument tożsamości, adres w Hiszpanii — potrzebne do pełnomocnictwa i do samego oświadczenia.

Gdy w rodzinie są małoletnie dzieci

Jeśli spadek odrzucają też rodzice w imieniu małoletniego dziecka — co często się zdarza, bo po odrzuceniu przez rodziców do dziedziczenia wchodzą ich dzieci — samo oświadczenie rodziców nie wystarczy. Odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zgody sądu opiekuńczego, czyli osobnego postępowania przed sądem rodzinnym. To realnie wydłuża sprawę, dlatego warto zgłosić to prawnikowi od razu, a nie dopiero, gdy termin będzie się kończył.

Gdzie i jak złożyć oświadczenie

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo notariuszem. Mieszkając w Hiszpanii, masz dwie praktyczne drogi:

• Osobiście przed polskim konsulem — w Wydziale Konsularnym Ambasady RP w Madrycie albo w Konsulacie Generalnym RP w Barcelonie. Konsul przyjmuje oświadczenie na miejscu w Hiszpanii, bez konieczności przyjazdu do Polski.
• Przez pełnomocnika w Polsce — wtedy Ty podpisujesz w Hiszpanii pełnomocnictwo z podpisem poświadczonym urzędowo, a oświadczenie w Twoim imieniu składa pełnomocnik przed polskim sądem lub notariuszem. O tym, jak przygotować taki dokument, piszemy w poradniku Pełnomocnictwo z Hiszpanii do sprawy w Polsce.

Który wariant będzie szybszy, zależy od terminu wizyty w konsulacie i od tego, ile osób w rodzinie musi złożyć oświadczenia.

Kiedy sprawa może dotyczyć prawa hiszpańskiego

Jeśli zmarły miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Hiszpanii, na podstawie unijnego rozporządzenia spadkowego prawem właściwym dla całego spadku — nie tylko dla majątku w Hiszpanii — może być prawo hiszpańskie, chyba że zmarły wybrał w testamencie prawo swojego obywatelstwa. To ustalenie warto zrobić na samym początku, bo od niego zależy, jakie terminy i zasady odrzucenia spadku w ogóle obowiązują. Gdy sprawa spadkowa jako całość podlega prawu hiszpańskiemu, formalności przed hiszpańskim notariuszem czy sądem pozostają poza tym, czym zajmuje się kancelaria — w tym zakresie potrzebny będzie pełnomocnik działający w Hiszpanii.

Od czego zacząć

Termin na odrzucenie spadku biegnie niezależnie od tego, gdzie mieszkasz, dlatego pierwszy kontakt z prawnikiem warto nawiązać, gdy tylko dowiesz się o sprawie — nawet zanim zbierzesz wszystkie dokumenty. Na podstawie wstępnych informacji prawnik oceni, czy termin jeszcze biegnie, które prawo ma zastosowanie i którą drogę złożenia oświadczenia wybrać. Więcej o dokumentach potrzebnych w sprawie spadkowej znajdziesz w poradniku Spadek w Polsce: jakie dokumenty przygotować z zagranicy?