Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia to dopiero pierwszy krok. Od tego momentu spadkobiercy są współwłaścicielami całego majątku po zmarłym — mieszkania, rachunku bankowego, samochodu. Żeby każdy dostał to, co do niego należy, potrzebny jest dział spadku. Gdy część rodziny mieszka w Hiszpanii, pojawia się pytanie, czy da się to zrobić bez przyjazdu do Polski i co się dzieje, gdy spadkobiercy się nie zgadzają.
Co to jest dział spadku i czym różni się od stwierdzenia nabycia spadku
Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia odpowiada na pytanie, kto jest spadkobiercą i w jakiej części. Nie mówi natomiast, kto dostanie konkretne mieszkanie, a kto samochód czy pieniądze z rachunku. Do tego momentu spadkobiercy są współwłaścicielami całego majątku, a większość decyzji co do zasady wymaga zgody wszystkich. Dział spadku to etap, w którym majątek zostaje faktycznie podzielony między spadkobierców — albo w całości, albo częściowo, jeśli strony wolą na razie uregulować tylko część majątku (np. samo mieszkanie, a rachunek bankowy później).
Jeśli nie masz jeszcze potwierdzonego nabycia spadku, zacznij od tego etapu — opisaliśmy go w poradniku o tym, jakie dokumenty przygotować do sprawy spadkowej w Polsce.
Dwie drogi: umowa u notariusza albo sprawa w sądzie
Umowny dział spadku. Możliwy tylko, gdy wszyscy spadkobiercy zgadzają się co do sposobu podziału. Jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa musi mieć formę aktu notarialnego — inaczej będzie nieważna. Gdy majątek to np. tylko środki na rachunku bankowym, forma bywa swobodniejsza, choć w praktyce i tak często wybiera się formę pisemną z podpisami poświadczonymi, żeby bank nie miał zastrzeżeń.
Sądowy dział spadku. Potrzebny, gdy spadkobiercy się nie zgadzają albo gdy ktokolwiek z jakiegoś powodu nie może albo nie chce uczestniczyć w umowie notarialnej. Sąd ustala, co wchodzi w skład spadku i jaka jest jego wartość, a następnie rozstrzyga o podziale — w tym o tym, czy jeden ze spadkobierców powinien dopłacić (spłata) innym, jeśli dostaje składnik majątku o wyższej wartości niż jego udział. Sprawa sądowa trwa zwykle dłużej niż droga notarialna, ale jest jedynym wyjściem, gdy nie ma pełnej zgody.
Droga notarialna jest szybsza, ale wymaga współdziałania każdego spadkobiercy — wystarczy, że jeden się nie zgodzi albo zwleka, i sprawa i tak trafia do sądu.
Gdy spadkobierca mieszka w Hiszpanii
Mieszkanie za granicą nie wyłącza Cię z działu spadku, ale komplikuje logistykę. W praktyce wygląda to tak:
- Przy umowie notarialnej — spadkobierca z Hiszpanii może udzielić pełnomocnictwa osobie, która podpisze umowę w jego imieniu przed polskim notariuszem. Gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa wymaga aktu notarialnego, więc i pełnomocnictwo powinno mieć tę formę — o różnicach między poświadczeniem podpisu a aktem notarialnym piszemy w poradniku o tym, jak przygotować pełnomocnictwo z Hiszpanii do sprawy w Polsce.
- Przy sprawie sądowej — spadkobiercę może reprezentować pełnomocnik, zwykle adwokat lub radca prawny. Sąd zawiadamia każdego uczestnika postępowania o terminach i treści pism, także na adres w Hiszpanii.
- Osobista obecność bywa potrzebna, gdy sąd zarządzi przesłuchanie strony albo gdy sprawa wymaga złożenia oświadczenia, którego nie obejmuje pełnomocnictwo. W pozostałych sytuacjach sprawę zwykle można prowadzić zdalnie, przez prawnika w Polsce.
Jeśli majątek jest w Polsce i w Hiszpanii
Dział spadku dotyczy majątku, który wchodzi w skład spadku — bez względu na to, w jakim kraju mieszkają spadkobiercy. Inaczej jest, gdy sam majątek znajduje się w różnych państwach: np. mieszkanie w Polsce i rachunek bankowy w Hiszpanii. Zasady właściwości sądu w sprawach spadkowych z elementem unijnym określa rozporządzenie unijne o spadkach — co do zasady liczy się ostatnie miejsce zwykłego pobytu zmarłego. Dział spadku co do majątku położonego w Polsce prowadzi się jednak przed polskim sądem albo notariuszem, niezależnie od tego, gdzie mieszkają spadkobiercy. Sprawa dotycząca majątku w Hiszpanii — np. rozliczenia hiszpańskiego rachunku — może natomiast wymagać odrębnych czynności po stronie hiszpańskiej, w czym kancelaria działająca w Polsce nie może Cię zastąpić.
Co przygotować
Dokumenty i informacje do działu spadku
- postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia,
- spis majątku wchodzącego w skład spadku: nieruchomości (z numerem księgi wieczystej), rachunki bankowe, samochody, udziały w spółkach,
- informacje o długach spadkowych, jeśli są,
- stanowisko każdego spadkobiercy — czy zgadza się na proponowany podział,
- dane kontaktowe i adresy wszystkich spadkobierców, także zagraniczne,
- pełnomocnictwo, jeśli nie będziesz uczestniczyć osobiście — w formie odpowiedniej do planowanej czynności.
Od czego zacząć
Zacznij od rozmowy z prawnikiem o tym, co wchodzi w skład spadku i czy rodzina jest zgodna co do podziału. To decyduje, czy sprawa pójdzie do notariusza, czy do sądu, i jakiego pełnomocnictwa będziesz potrzebować, mieszkając w Hiszpanii. Jeśli zgoda jest pełna, droga notarialna bywa zauważalnie szybsza — ale wymaga przygotowania dokumentów od razu w odpowiedniej formie, żeby nie wracać do tego po raz drugi. Zajrzyj też do strony o prowadzeniu spraw spadkowych w Polsce, żeby zobaczyć pełny zakres pomocy — od stwierdzenia nabycia spadku, przez dział spadku, po sprawy o zachowek, gdy mieszkasz w Hiszpanii.



