Zachowek pojawia się zwykle wtedy, gdy ktoś bliski zostaje pominięty w testamencie albo dostaje ze spadku mniej, niż mu się należy. Mieszkając w Hiszpanii, łatwo stracić orientację — nie wiesz, czy w ogóle masz do czego się zgłosić, komu i w jakim terminie. Poniżej podstawowe informacje, które pomogą ustalić, czy Twoja sytuacja daje podstawę do takiego roszczenia.
Co to jest zachowek
Zachowek chroni najbliższą rodzinę zmarłego przed całkowitym wydziedziczeniem przez testament albo przez darowizny rozdane jeszcze za życia. Osoba uprawniona nie staje się przez to spadkobiercą i nie dostaje udziału w nieruchomości czy w rachunku bankowym — ma tylko prawo żądać od spadkobiercy albo od osoby, która otrzymała darowiznę, zapłaty określonej kwoty pieniędzy.
To rozróżnienie jest ważne na samym początku. Jeśli np. rodzeństwo odziedziczyło mieszkanie po rodzicach, a Ty jesteś pominięty w testamencie, zachowek nie daje Ci prawa do części tego mieszkania — daje prawo do zapłaty.
Komu przysługuje zachowek
Co do zasady krąg uprawnionych jest wąski. Zachowku mogą żądać:
- dzieci spadkodawcy (a w ich zastępstwie wnuki, jeśli dziecko nie dożyło otwarcia spadku albo zrzekło się dziedziczenia),
- małżonek spadkodawcy,
- rodzice spadkodawcy — tylko gdyby doszli do dziedziczenia z ustawy, czyli zwykle wtedy, gdy zmarły nie miał dzieci.
Rodzeństwo zmarłego zachowku nie dostaje. Nie dostaje go też osoba, która została skutecznie wydziedziczona albo zrzekła się dziedziczenia w umowie ze spadkodawcą, a także ta, która odrzuciła spadek — tu jednak warto skonsultować się z prawnikiem, bo wyjątki i szczegóły zależą od konkretnej sprawy.
Od czego zależy, czy roszczenie Ci przysługuje
Żeby ustalić, czy masz podstawę do zachowka, prawnik sprawdzi zwykle kilka rzeczy:
- czy istnieje testament i co z niego wynika dla Twojej sytuacji,
- czy spadkodawca robił darowizny za życia — na rzecz innych osób albo na Twoją rzecz, bo wcześniejsze darowizny mogą być zaliczane na zachowek,
- czy ktoś został wydziedziczony i z jakiego powodu,
- jaki jest skład majątku spadkowego — bo wysokość zachowka liczy się od jego wartości.
Wysokość zachowka zależy od wielu czynników, w tym od tego, jaki udział przypadałby Tobie, gdyby doszło do dziedziczenia na podstawie ustawy, a nie testamentu. W niektórych sytuacjach — np. gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy — przepisy przewidują dla niego wyższy zachowek. Dokładną kwotę w Twojej sprawie da się wskazać tylko po analizie całego majątku spadkowego, więc unikaj szacowania jej samodzielnie na podstawie ogólnych informacji z internetu.
Kiedy sprawa może nie toczyć się w Polsce
To jeden z punktów, który najczęściej zaskakuje osoby mieszkające w Hiszpanii. O tym, który sąd jest właściwy dla całej sprawy spadkowej — a w jej ramach dla roszczenia o zachowek — decyduje zwykle miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci, a nie jego obywatelstwo ani miejsce, gdzie leży majątek.
Jeśli spadkodawca na stałe mieszkał w Hiszpanii, sprawą spadkową mogą zajmować się sądy hiszpańskie, a zastosowanie może mieć prawo hiszpańskie, które instytucję zbliżoną do zachowku (tzw. legítima) reguluje inaczej niż polski Kodeks cywilny. Kancelaria prowadzi sprawy w Polsce na podstawie prawa polskiego i nie reprezentuje klientów przed sądami ani urzędami w Hiszpanii — gdy okazuje się, że sprawa należy do Hiszpanii, powiemy to wprost i pomożemy ustalić, czego dotyczy ograniczenie.
Czasem jest to prostsze, niż się wydaje — spadkodawca mógł za życia wybrać w testamencie prawo polskie jako właściwe dla swojego spadku, co unijne przepisy dopuszczają. Wtedy sprawą, w tym zachowkiem, zajmują się zwykle polskie sądy, mimo że spadkodawca mieszkał w Hiszpanii. To jedna z pierwszych rzeczy, które warto sprawdzić, zanim zaczniesz działać dalej.
Termin na zgłoszenie roszczenia
Roszczenie o zachowek nie jest nieograniczone w czasie — ulega przedawnieniu, a długość tego terminu oraz moment, od którego zaczyna biec, zależą od okoliczności konkretnej sprawy, w tym od tego, czy doszło do dziedziczenia testamentowego, czy ustawowego. Ze względu na to, że termin ten bywa krótszy, niż się intuicyjnie wydaje, najbezpieczniej jest skonsultować swoją sytuację z prawnikiem możliwie szybko po tym, jak dowiadujesz się o testamencie albo o rozmiarze spadku — zamiast samodzielnie liczyć, ile czasu zostało.
Jak wygląda sprawa o zachowek
Zanim sprawa trafi do sądu, warto spróbować ustalić sprawę z pozostałymi spadkobiercami — czasem kończy się to ugodą i wypłatą bez procesu. Gdy spadkobierców jest kilku i trzeba podzielić majątek, osobnym tematem jest dział spadku, gdy część spadkobierców mieszka za granicą. Gdy porozumienie nie jest możliwe, roszczenie o zachowek dochodzi się w drodze pozwu cywilnego przed sądem. Pełnomocnik może złożyć taki pozew za Ciebie, więc obecność w Polsce nie jest do tego potrzebna — wymagane jest jednak pełnomocnictwo w odpowiedniej formie oraz komplet dokumentów dotyczących spadku. Zakres pomocy opisuje strona spadki w Polsce.
Co przygotować na pierwszą rozmowę z prawnikiem
- informację, kiedy i gdzie zmarł spadkodawca oraz gdzie na stałe mieszkał,
- testament, jeśli istnieje, albo informację, gdzie może się znajdować,
- dane o darowiznach, które spadkodawca robił za życia, jeśli je znasz,
- informację, czy jesteś wydziedziczony albo czy ktoś inny został wydziedziczony,
- dostępne informacje o majątku spadkowym: nieruchomości, rachunki bankowe, inny majątek,
- dane pozostałych spadkobierców, w tym adresy, jeśli je znasz,
- korespondencję, jaką dotychczas prowadzisz z innymi spadkobiercami w tej sprawie.
Powiązany temat
Jeśli sprawa dotyczy też przyjęcia albo odrzucenia spadku, zajrzyj do poradnika Spadek w Polsce: jakie dokumenty przygotować z zagranicy? — zachowek i dziedziczenie to dwa różne, ale często powiązane tematy.



