Mieszkanie po rodzicach w Polsce to zwykle najważniejszy, a czasem jedyny składnik spadku. Gdy mieszkasz w Hiszpanii, pojawia się dodatkowe pytanie: co z tego da się załatwić na odległość, a co wymaga Twojej obecności albo przynajmniej pełnomocnika w Polsce. Poniżej kolejne kroki — od ustalenia, kto dziedziczy, do decyzji, co dalej z mieszkaniem.
Najpierw: kto właściwie dziedziczy
Zanim zajmiesz się samym mieszkaniem, trzeba ustalić krąg spadkobierców. Jeśli rodzic zostawił testament, dziedziczy osoba lub osoby w nim wskazane. Bez testamentu obowiązują zasady dziedziczenia ustawowego — zwykle dziedziczą dzieci i małżonek zmarłego, w częściach ustalonych przez prawo.
Na tym etapie warto też sprawdzić, czy ktoś ze spadkobierców nie złożył już oświadczenia o odrzuceniu spadku albo nie powinien je złożyć — np. z powodu długów. Więcej o tym, jakie informacje przygotować dla prawnika na tym etapie, znajdziesz w poradniku o dokumentach do sprawy spadkowej z zagranicy.
Stwierdzenie nabycia spadku: sąd czy notariusz
Dopóki nabycie spadku nie jest formalnie potwierdzone, nikt nie może skutecznie dysponować mieszkaniem — ani go sprzedać, ani np. wynająć w sposób wykraczający poza zwykłe gospodarowanie. Potwierdzenie można uzyskać dwiema drogami:
- postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku — droga właściwa, gdy spadkobiercy nie są zgodni albo gdy sprawa jest bardziej skomplikowana (np. część spadkobierców jest nieznana z adresu);
- akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza — zwykle szybszy, ale wymaga, by wszyscy spadkobiercy byli zgodni i stawili się u notariusza osobiście albo przez pełnomocnika.
Jeśli ostatnie miejsce zamieszkania rodzica znajdowało się w Hiszpanii, o tym, który sąd jest właściwy, mogą decydować unijne przepisy o jurysdykcji w sprawach spadkowych — warto to sprawdzić na samym początku, zanim złożysz wniosek w niewłaściwym miejscu.
Wpis w księdze wieczystej
Po uzyskaniu postanowienia sądu albo aktu notarialnego kolejnym krokiem jest wpis nowych właścicieli do księgi wieczystej nieruchomości. Bez tego wpisu księga wieczysta wciąż wskazuje jako właściciela zmarłego rodzica, co utrudnia później każdą czynność dotyczącą mieszkania — od sprzedaży do zaciągnięcia kredytu zabezpieczonego hipoteką.
Wniosek o wpis składa się do wydziału ksiąg wieczystych sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości. Może to zrobić pełnomocnik — Twoja obecność w sądzie nie jest potrzebna.
Zgłoszenie do urzędu skarbowego i podatek
Nabycie spadku trzeba zgłosić do urzędu skarbowego. Najbliższa rodzina — m.in. dzieci i małżonek — może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ale co do zasady pod warunkiem zgłoszenia w ustawowym terminie, liczonym od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu notarialnego. Przy mieszkaniu, które zwykle ma większą wartość niż inne składniki spadku, pominięcie tego terminu może oznaczać utratę zwolnienia, dlatego lepiej zająć się tym zaraz po formalnym potwierdzeniu nabycia spadku, a nie dopiero przy sprzedaży.
Gdy mieszkanie ma kilku spadkobierców
Jeśli oprócz Ciebie dziedziczy jeszcze np. rodzeństwo, mieszkanie wchodzi do majątku spadkowego objętego współwłasnością wszystkich spadkobierców w ustalonych częściach. Żeby jedna osoba mogła swobodnie dysponować całym mieszkaniem — np. je sprzedać albo w nim zamieszkać na wyłączność — zwykle potrzebny jest dział spadku: umowny u notariusza, gdy wszyscy się zgadzają, albo sądowy, gdy zgody nie ma albo spadkobiercy mieszkają w różnych krajach i trudno im się spotkać. Szerzej o tym, jak to wygląda w praktyce, piszemy w poradniku o dziale spadku, gdy spadkobiercy mieszkają za granicą.
Dopóki działu spadku nie ma, każdy ze spadkobierców może zwykle korzystać z mieszkania proporcjonalnie do swojego udziału, ale decyzje przekraczające zwykłe gospodarowanie — np. długoterminowy wynajem — wymagają zgody pozostałych współwłaścicieli.
Co da się załatwić z Hiszpanii, a co wymaga obecności w Polsce
Większość formalności opisanych wyżej — wniosek do sądu, wpis do księgi wieczystej, zgłoszenie do urzędu skarbowego — może załatwić pełnomocnik na podstawie pełnomocnictwa podpisanego w Hiszpanii. Inaczej jest, gdy chcesz mieszkanie sprzedać: umowa sprzedaży nieruchomości w Polsce wymaga aktu notarialnego, a sam akt musi podpisać notariusz w Polsce. Nie znaczy to jednak, że musisz lecieć do Polski — możesz udzielić pełnomocnictwa do sprzedaży, podpisanego u hiszpańskiego notariusza (notario), które po opatrzeniu apostille i przetłumaczeniu przysięgle pozwoli pełnomocnikowi podpisać akt notarialny w Twoim imieniu. O tym, jaką formę pełnomocnictwa wybrać do konkretnej czynności, piszemy w poradniku pełnomocnictwo z Hiszpanii do sprawy w Polsce.
Jeśli zamiast sprzedaży planujesz zamieszkać w odziedziczonym mieszkaniu albo je wynajmować, sprawa jest prostsza formalnie, ale wciąż wymaga wcześniejszego stwierdzenia nabycia spadku i — przy kilku spadkobiercach — ustalenia zasad korzystania z nieruchomości między współwłaścicielami.
Co przygotować
- odpis aktu zgonu rodzica (polski lub hiszpański, w zależności od miejsca zgonu),
- dane wszystkich spadkobierców: imiona, nazwiska, adresy w Hiszpanii i w Polsce,
- numer księgi wieczystej mieszkania, jeśli go znasz,
- informację, czy istnieje testament,
- pełnomocnictwo dla osoby, która poprowadzi sprawę w Polsce,
- pisma dotyczące mieszkania, które już przyszły — np. wezwania od spółdzielni czy wspólnoty mieszkaniowej.
Od czego zacząć
Zacznij od ustalenia, czy jesteś jedynym spadkobiercą i czy istnieje testament — to decyduje o dalszych krokach. Resztę, od wniosku do sądu po wpis w księdze wieczystej, prawnik może poprowadzić na podstawie pełnomocnictwa, a Ty w tym czasie zbierasz dokumenty dostępne w Hiszpanii.



