Rodzina mieszka w dwóch krajach, a pytanie o alimenty pojawia się niezależnie od tego, gdzie kto ma adres — dziecko potrzebuje utrzymania, a rodzic zobowiązany do płacenia zwykle nie robi tego dobrowolnie w wystarczającej wysokości. Zanim jednak dojdzie do samej kwoty, trzeba ustalić coś innego: który sąd w ogóle zajmie się taką sprawą, gdy jedna strona mieszka w Polsce, a druga w Hiszpanii.
Kto jest uprawniony, a kto zobowiązany
W sprawie o alimenty zawsze są dwie strony: uprawniony, czyli osoba, której alimenty się należą (najczęściej dziecko, czasem też małżonek albo inny krewny), oraz zobowiązany, czyli osoba, która ma je płacić. To rozróżnienie ma znaczenie nie tylko dla samej kwoty, ale przede wszystkim dla ustalenia, który sąd w ogóle jest właściwy, gdy strony mieszkają w różnych krajach.
Który sąd jest właściwy, gdy rodzina mieszka w dwóch krajach
Gdy sprawa dotyczy dwóch państw Unii Europejskiej, o właściwości sądu decydują wspólne przepisy unijne dotyczące alimentów, a nie wyłącznie polskie przepisy. Co do zasady sądem właściwym jest sąd państwa, w którym na stałe mieszka osoba uprawniona do alimentów. Oznacza to, że kluczowe jest miejsce zamieszkania dziecka lub innej osoby, która ma otrzymywać alimenty — a nie miejsce zamieszkania rodzica, który ma je płacić.
W praktyce daje to dwa typowe scenariusze:
- Dziecko mieszka w Hiszpanii, drugi rodzic w Polsce. Sprawa o alimenty zwykle należy wtedy do sądu hiszpańskiego, prowadzona według hiszpańskich przepisów proceduralnych.
- Dziecko mieszka w Polsce, drugi rodzic w Hiszpanii. Sprawę zwykle prowadzi się przed polskim sądem, mimo że osoba zobowiązana do płacenia mieszka za granicą.
Od tej zasady istnieją wyjątki — np. gdy sprawa o alimenty jest częścią innego postępowania, jak sprawa o rozwód albo o władzę rodzicielską, może ją rozpoznać sąd właściwy dla tamtego postępowania. To, czy w konkretnej sytuacji zachodzi taki wyjątek, warto ustalić z prawnikiem jeszcze przed złożeniem pozwu.
Gdy sprawa toczy się w Polsce, a Ty mieszkasz w Hiszpanii
Jeśli to Ty jesteś stroną polskiej sprawy o alimenty — np. jako rodzic dochodzący alimentów na dziecko mieszkające w Polsce, albo jako osoba pozwana o alimenty — mieszkanie w Hiszpanii nie jest przeszkodą do prowadzenia sprawy. W polskim postępowaniu cywilnym może Cię reprezentować pełnomocnik, który składa pisma, uczestniczy w rozprawach i odbiera korespondencję z sądu w Twoim imieniu.
Część spraw sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym albo dopuścić Twój udział w rozprawie zdalnie, ale to zależy od konkretnego sądu i etapu sprawy — nie jest to reguła, na której można z góry polegać. Dlatego pełnomocnik, który zna akta i może stawić się osobiście, zwykle znacznie przyspiesza sprawę.
Czego nie da się załatwić z Hiszpanii
Niektórych czynności nie da się w pełni przenieść na pełnomocnika ani załatwić zdalnie:
- Twojego przesłuchania jako strony, jeśli sąd uzna je za konieczne — choć w niektórych przypadkach możliwe jest przesłuchanie na odległość, decyduje o tym sąd.
- Podpisania niektórych dokumentów w formie wymagającej poświadczenia urzędowego — wtedy i tak potrzebny jest polski konsul w Hiszpanii albo hiszpański notariusz.
- Ugody zawieranej osobiście przed sądem — pełnomocnik może negocjować jej treść, ale samo zawarcie ugody na rozprawie zwykle wymaga obecności strony albo pełnomocnictwa obejmującego wyraźnie tę czynność.
Wykonanie wyroku w drugim kraju
Nawet ustalenie sądu właściwego to dopiero połowa sprawy — druga połowa to skuteczne wyegzekwowanie alimentów, gdy zobowiązany mieszka za granicą. Tu unijne przepisy działają na korzyść uprawnionego: orzeczenie alimentacyjne wydane przez sąd jednego państwa członkowskiego UE co do zasady można wykonać w innym państwie członkowskim bez dodatkowego postępowania o jego uznanie. W praktyce oznacza to, że polski wyrok zasądzający alimenty można skierować do egzekucji w Hiszpanii, jeśli zobowiązany albo jego majątek znajduje się na terenie Hiszpanii — i odwrotnie, hiszpańskie orzeczenie można wykonać w Polsce.
Sam sposób wszczęcia egzekucji za granicą różni się jednak od polskiej procedury komorniczej i wymaga skorzystania z instytucji właściwych dla państwa wykonania, często przy udziale tamtejszego prawnika.
Co przygotować, zanim zgłosisz się do prawnika
Informacje przydatne na start sprawy o alimenty
- gdzie na stałe mieszka dziecko (lub inna osoba uprawniona) i od kiedy,
- gdzie na stałe mieszka drugi rodzic (osoba zobowiązana),
- czy istnieje już jakiekolwiek orzeczenie lub ugoda dotycząca alimentów, w Polsce lub w Hiszpanii,
- czy toczy się lub toczyła inna sprawa rodzinna między stronami, np. o rozwód lub o władzę rodzicielską,
- w miarę możliwości: dochody i wydatki związane z utrzymaniem dziecka,
- dane kontaktowe drugiej strony, jeśli sprawa ma dopiero się zacząć.
Jak możemy pomóc
Gdy sprawa o alimenty należy do polskiego sądu — bo to w Polsce mieszka osoba uprawniona — zajmujemy się nią od złożenia pozwu, przez reprezentację na rozprawach, po skierowanie sprawy do egzekucji, także wtedy, gdy zobowiązany mieszka w Hiszpanii. Jeśli nie masz pewności, który kraj jest właściwy w Twojej sytuacji, zacznij od opisania sprawy — ustalenie tego jest pierwszym krokiem, zanim zdecydujesz, do kogo się zwrócić. Więcej o tym, jak wygląda start sprawy z zagranicy, znajdziesz w poradniku jak rozpocząć sprawę w Polsce, mieszkając w Hiszpanii. Zobacz też stronę usługi sprawy rodzinne w Polsce.
