Gdy małżonkowie mieszkają w Hiszpanii albo każde z nich w innym kraju, pierwsze pytanie nie brzmi „jak napisać pozew”, tylko „gdzie go złożyć”. Od odpowiedzi zależy, który sąd rozpozna sprawę, jakie prawo zastosuje, ile to potrwa i czy wyrok rozstrzygnie także sprawy dzieci. Oto, co warto ustalić, zanim wybierzesz postępowanie w Polsce.
1. Który sąd może orzec rozwód?
W sprawach rozwodowych w Unii Europejskiej właściwość sądu wynika z unijnego rozporządzenia. Liczy się przede wszystkim miejsce zwykłego pobytu małżonków — gdzie mieszkacie teraz i gdzie mieszkaliście razem ostatnio — oraz obywatelstwo.
Dla Polaków w Hiszpanii najważniejsza informacja jest taka: jeśli oboje jesteście obywatelami Polski, polski sąd co do zasady może orzec rozwód, nawet gdy oboje mieszkacie w Hiszpanii. Jednocześnie sprawę może często rozpoznać także sąd hiszpański — bo tam mieszkacie.
Gdy właściwe są sądy obu krajów, znaczenie ma to, gdzie pozew zostanie złożony najpierw. Sąd, do którego sprawa trafi później, co do zasady wstrzymuje się z jej rozpoznaniem. Dlatego decyzję warto podjąć świadomie, a nie pod presją pierwszego pisma od drugiej strony.
2. Wybór kraju to często wybór prawa
To element, o którym łatwo zapomnieć. Polski sąd przy rozwodzie dwojga obywateli Polski co do zasady stosuje prawo polskie. Sąd hiszpański zwykle stosuje prawo państwa, w którym małżonkowie mieszkają — czyli hiszpańskie — chyba że małżonkowie skutecznie wybrali inne prawo.
W praktyce różnice mogą być istotne. Polskie prawo wymaga wykazania zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, a sąd — jeśli strony nie złożą zgodnego wniosku o zaniechanie orzekania o winie — orzeka także o winie. Warto porównać te scenariusze, zanim złożysz pozew.
3. Co z dziećmi?
Sprawy dotyczące dzieci — władza rodzicielska, miejsce pobytu, kontakty — co do zasady rozstrzyga sąd państwa, w którym dziecko na co dzień mieszka. Jeśli dzieci mieszkają w Hiszpanii, polski sąd rozpoznający rozwód może nie mieć jurysdykcji, żeby orzekać o tych sprawach. W pewnych sytuacjach rodzice mogą zgodnie przyjąć jurysdykcję polskiego sądu, ale wymaga to spełnienia określonych warunków.
Podobnie bywa z alimentami na dzieci — sąd właściwy w sprawach dziecka często będzie też właściwy do orzekania o alimentach. Zanim złożysz pozew w Polsce, ustal, czy wyrok obejmie wszystko, czego potrzebujesz, czy część spraw i tak trafi do sądu hiszpańskiego.
4. Majątek wspólny
Podział majątku wspólnego to zwykle osobne postępowanie po rozwodzie, choć w niektórych sytuacjach sąd może podzielić majątek już w wyroku rozwodowym. Jeśli macie mieszkanie lub dom w Polsce, warto od razu zaplanować, jak i gdzie zostanie podzielony. Nieruchomość w Hiszpanii to osobne zagadnienie, które może wymagać porady prawnika działającego w Hiszpanii.
5. Czy musisz być na rozprawie?
W sprawie rozwodowej sąd co do zasady przesłuchuje strony, więc Twój udział może być potrzebny. W zależności od sądu możliwy bywa udział zdalny albo przesłuchanie za pośrednictwem sądu w Hiszpanii — to jednak wymaga czasu i zgody sądu. Wszystkie pozostałe czynności, w tym przygotowanie pism i udział w posiedzeniach, może wykonywać pełnomocnik.
Zanim wybierzesz Polskę, zastanów się, czy przyjazd na jedną lub dwie rozprawy jest dla Ciebie realny.
6. Koszty i czas trwania
Opłata sądowa od pozwu o rozwód w Polsce wynosi 600 zł. Do tego dochodzą koszty tłumaczeń przysięgłych dokumentów z Hiszpanii i wynagrodzenie pełnomocnika. Czas trwania zależy od sądu i od tego, czy jesteście zgodni: sprawa bez sporu o winę i dzieci może zakończyć się na jednej rozprawie, a sprawa sporna zwykle trwa znacznie dłużej.
Jeśli sąd rozstrzyga także o dzieciach, uwzględnia pisemne porozumienie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem — tzw. plan wychowawczy — o ile jest ono zgodne z dobrem dziecka. Przy rodzicach mieszkających w dwóch krajach takie porozumienie warto dopracować szczególnie starannie: kto odbiera dziecko z lotniska, jak dzielicie koszty podróży, jak wyglądają wakacje i święta.
7. Dokumenty
Dokumenty, które warto przygotować
- odpis zupełny aktu małżeństwa — jeśli ślub był za granicą, akt powinien być wpisany do polskiego rejestru stanu cywilnego,
- odpisy aktów urodzenia dzieci,
- informacje, gdzie i od kiedy mieszkacie Ty, współmałżonek i dzieci,
- dokumenty o dochodach i kosztach utrzymania — jeśli w sprawie będą alimenty,
- wcześniejsze orzeczenia, ugody lub porozumienia rodzicielskie,
- dane drugiej strony: adres do doręczeń, telefon, e-mail.
8. Po wyroku
Polski wyrok rozwodowy jest co do zasady uznawany w Hiszpanii bez osobnego postępowania — podobnie jak hiszpański w Polsce. Formalności jednak zostają: aktualizacja aktów stanu cywilnego w obu krajach, ewentualny powrót do poprzedniego nazwiska, egzekucja alimentów. Warto zaplanować je od razu.
Jeśli rozwód został już orzeczony w Hiszpanii, a chcesz uporządkować dokumenty w Polsce — np. przed zawarciem nowego małżeństwa — również możemy pomóc skompletować potrzebne dokumenty.
